تاریخ خبر:آذر ۲۲, ۱۳۹۶ شماره خبر:25913

به گزارش دنانیوز:
آسیب شناسی توسعه نامتوازن صنعت پتروشیمی کشور

به وضوح معلوم و مبرهن است که شعار انقلاب اشتغال در استان که توسط برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی سر داده می شود در واقع برای صنایع بالادستی پتروشیمی، بیش از یک حرف عوام فریبانه، چیزی نیست

اختصاصی دنانیوز// به گزارش *اسحاق عارف نژاد خبرنگار سرویس اقتصادی دنانیوز، افزایش تولید و صادرات محصولات پتروشیمی با توجه به مزیت های نسبی کشور از جمله در دسترس بودن منابع نفت و گاز از اهداف صنعتی کشور بوده که همواره در قوانین متعدد به طرق مختلف به آن پرداخته شده است. لکن یکی از مواردی که مورد غفلت قرار گرفته توسعه صنایع میانی و پایین دستی به موازات توسعه صنایع بالادستی بوده است. احداث و توسعه واحدهای بالا دستی نظیر الفین ها، پلیالفین ها، اوره، آمونیاک و متانول که با وجود تناژ بالا، ارزش افزوده کمتری در طول زنجیره ارزش دارند، تنها با توسعه صنایع میانی و پاییندستی این مواد به رشد و شکوفایی صنعتی می انجامد. با وجود تأکیدات بسیار ازسوی کارشناسان و متخصصان این حوزه که توسعه صنایع میانی و پاییندستی پتروشیمی است که می تواند در تحقق اهداف قوانین و اسناد بالا دست نظیر سند چشم انداز کشور مثمر ثمر باشد، متأسفانه همچنان شاهد بی توجهی و بی برنامگی وزارت نفت درخصوص توسعه صنایع میانی و پایین دست پتروشیمی و اعطای مجوزهای بی حد و حصر در بخش صنایع بالادستی هستیم.

حال یک سؤال قابل طرح است که آیا ادامه رویه گذشته و توسعه ناموزون صنایع بالادستی پتروشیمی می تواند راه گشا و عامل موفقیت در دستیابی به اهداف مورد نظر باشد؟ برای پاسخ به این سؤال به برخی از ویژگی های صنایع بالادست پرداخته شده است.

متاسفانه تجربه ثابت کرده است که شعارهای تاسیس صنایع تکمیلی در کنار واحدهای بالادستی و میان دستی به دلیل سودهای کلان واحدهای بالا دستی (به دلیل خوراک ارزان) و همچنین عدم انگیزه برای ریسک پذیری و نیز عدم برنامه ریزی های کلان در سطوح مدیریتی، در اکثر قریب به تمام موارد به شکست انجامیده است. در نتیجه ارزش افزوده های کلان و اشتغال زایی های رویایی که در صنعت پتروشیمی از آن یاد می شود،حاصل نمی گردد.

در طرح پتروشیمی سقاوه هم تنها به ابراز شعارگونه این مورد بسنده شده است و توضیح خاصی در مورد چگونگی و کیفیت صنایع پایین دستی نشده است.

الف. آب بری زیاد

تأمین آب مورد نیاز مجتمع های پتروشیمی از اهمیت زیادی برای تداوم فعالیت آنها برخوردار است. در واقع تأمین حجم زیاد آب به منظور استفاده در بویلر ها برای تولید بخار و خنک کردن تجهیزات و موارد دیگر از ضروری ترین اقدامات ایجاد یک مجتمع پتروشیمی پس از تأمین خوراک است. تحلیل آمارهای گزارش «مصرف آب در صنعت» حاکی از آن است که در میان گروه های فعالیت صنعتی در بخش صنایع، تولید مواد و محصولات شیمیایی بالاترین سهم مصرف آب را در سال ۱۳۹۰ به خود اختصاص داده است. صنایع مذکور به همراه صنایع غذایی و تولید فلزات اساسی تقریباً بیش از ۸۰ درصد آب مصرفی در کارگاههای بالاتر از ۱۰ نفر کارکن را به خود اختصاص داده بودند.

در جدول زیر میزان مصرف آب گروههای پرمصرف در بخش صنعت ارائه شده است.

جدول 2

در سال ۱۳۹۰ گروه های فعالیت فوق بیش از ۹۲ درصد آب مصرفی بخش را استفاده نموده اند.

لازم به توضیح است که کد ۲۴ شامل موارد متعددی از قبیل تولید مواد پلاستیکی به شکل اولیه و ساخت لاستیک مصنوعی، تولید مواد شیمیایی اساسی، تولید کود شیمیایی و ترکیبات ازت می باشد. براساس آمار جدول ۴ در سال ۱۳۹۰ کل آب مصرفی بخش صنعت ۹۳/۹۲۵ میلیون متر مکعب بوده است که از این میزان بیش از ۳۷۰ میلیون متر مکعب آن در بخش صنایع تولید مواد و محصولات شیمیایی مصرف شده است. بر اساس گزارش های متعدد آب و هوایی، منابع تأمین آب کشور رو به کاهش است، هرچند بخش صنعت در میان بخش های سه گانه صنعت، کشاورزی و خانگی، کمترین میزان مصرف را به خود اختصاص داده است (در مجموع تقریباً ۱ درصد آب کشور در این بخش مصرف میشود) اما می توان با برنامه ریزی صحیح در بخش صنعت در مدیریت معضل کم آبی کشور سهیم بود.

از آنجایی که صنعت پتروشیمی از صنایع پرمصرف آب محسوب می شود، بدیهی است که احداث مجتمع های بالادستی پتروشیمی جز در کرانه های ساحلی)همچون خلیج فارس و دریای عمان(به مشکل کم آبی کشور می افزاید. لذا مقتضی است که در احداث واحدهای پتروشیمی در سایر مناطق کشور بازنگری شود. به ویژه با توجه به اینکه اغلب طرح هایی که اخیراً مجوز دریافت کرده اند واحدهای متانولی و اوره  آمونیاکی است و مصرف آب این واحدها بسیار زیاد است )به عنوان مثال مصرف آب یک واحد یک میلیون تنی متانول، حدو۱۰ میلیون مترمکعب در سال است (بازنگری در طرح های موجود و پیشنهاد جابجایی یا جایگزینی برای آنها ضروری است. البته این موضوع در مورد سایر طرح ها ازجمله طرحهای خط لوله اتیلن غرب و مرکز نیز صادق است) هریک از طرح های ۳۰۰ هزار تنی تولید پلی اتیلن به طور متوسط نزدیک به ۲ میلیون مترمکعب در سال آب مصرف می کنند(که با توجه به بحران آب در بیشتر این مناطق بازبینی در طرح ها و جایگزین های جدید باید در اولویت قرار گیرد.)

ب. اثرات سوء زیست محیطی

مراحل مختلف فرآوری نفت و صنایع پایین دست آن از جمله فعالیت پالایشگاه ها و بهره برداری از واحدهای پتروشیمی هرکدام آثار سوء زیادی بر سلامت افراد و تخریب محیط زیست دارند. پساب های شیمیایی، آلودگی صنعتی، سوزاندن گازهای تفکیکی، جمع شدن مواد زائد شیمیایی، دفع زباله و… چالش های بزرگ زیست محیطی است که منابع طبیعی و محیط زیست کشور را تهدید می کند. در این زمینه تحربه هایی مانند پتروشیمی شازند و پالایشگاه امام خمینی اراک میتواند شاهد مناسبی در تخریب گسترده محیط زیست توسط صنایع شیمیایی در نواحی مرکزی ایران باشد.

پ. سرمایه بر بودن صنایع بالادست پتروشیمی و اشتغالزایی کم

 براساس آمار ارائه شده توسط شرکت ملی صنایع پتروشیمی برای اجرای طرح های باقیمانده صنعت پتروشیمی در برنامه چهارم و طرح های درحال اجرای برنامه پنجم حدود ۳۹ میلیارد دلار سرمایه گذاری نیاز است، که عمده این طرحها از طریق فاینانس، خط اعتباری چین یا با استفاده از منابع صندوق توسعه ملی باید عملیاتی شوند. در جدول ۵ مشخصات طرحهای در دست اجرای صنعت پتروشیمی کشور ارائه شده است.

جدول 1

در حال حاضر ۶۷ طرح در صنعت پتروشیمی کشور درحال اجرا است که ۸ طرح با ظرفیت ۴/۱ میلیون تن در منطقه ماهشهر، ۲۶ طرح با ظرفیت ۷/۳۵ میلیون تن در عسلویه و ۳۳ طرح در سایر مناطق به ظرفیت ۲۳٫۹ میلیون تن واقع شده است. آمار جدول ۵ نشان میدهد که به طور متوسط برای تولید هر تن محصول پتروشیمی در طرحهای در دست اجرا نزدیک به ۶۴۰ دلار سرمایه گذاری نیاز است، حال آنکه به دلیل شرایط خاص کشور و کمبود منابع مالی اکثر این طرحها طی سالهای اخیر پیشرفت فیزیکی ناچیزی داشته اند و عملا متوقف بوده اند. به طوری که ظرفیت اسمی محصوالت پتروشیمی در سال ۱۳۸۴ حدود ۵۵ میلیون تن بوده است و این ظرفیت در پایان سال ۱۳۹۲ به حدود ۵۸ میلیون تن رسید. به عبارتی با گذشت۲  سال فقط ۸ میلیون تن به ظرفیت محصولات پتروشیمی کشور اضافه شد. یکی از چالش های جدی پیش روی کشور بیکاری بهخصوص بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی است. لذا باید با برنامه ریزی صحیح منابع موجود کشور از جمله منابع مالی و سرمایه ای را در جهت افزایش قابلیت اقتصاد برای ایجاد شغل به کار ببریم. صنعت پتروشیمی به عنوان یک صنعت استراتژیک در کشور می تواند در ایجاد چنین فضایی مؤثر باشد. اما از آنجایی که یکی از ویژگی های صنایع بالا دست پتروشیمی سرمایه بری آنهاست به نظر نمی رسد با تکیه بر توسعه ای نصنایع بتوان بر حل مشکل بیکاری به ویژه بیکاری فارغ التحصیلان فائق آمد. براساس برآورد های انجام شده میزان سرمایه گذاری لازم برای ایجاد هر شغل مستقیم در صنایع بالادست به طور متوسط نزدیک به ۱۰ تا ۲۰ میلیارد ریال می باشد که مسلماً با صرف این میزان سرمایه در صنایع میانی و پایین دست پتروشیمی و سایر فعالیت های کاربر میتوان اشتغال بیشتری ایجاد کرد. بدلیل ویژگی خاص صنایع میانی و پیچیدگی تکنولوژی در این حوزه و البته امکان ساخت آن در داخل، توسعه صنایع میانی پتروشیمی به ایجاد فضاهای شغلی بیشتر برای افراد متخصص و فارغ التحصیلان دانشگاهی به خصوص در رشته های مرتبط با این صنعت می انجامد. لذا به وضوح معلوم و مبرهن است که شعار  انقلاب اشتغال در استان که توسط برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی سر داده می شود در واقع برای صنایع بالادستی پتروشیمی، بیش از یک حرف عوام فریبانه چیزی نیست. تجربه هم ثابت کرده است شعار تکمیل زنجیره ارزش ابتدا داده می شود اما به محض به سود رسی قسمت بالادستی، صنایع تکمیلی فراموش می شوند. اگر به راستی قصد اشتغال زایی در صنعت پتروشیمی وجود دارد صنایع تکمیلی را که مصرف کننده خوراک های صادراتی ما در کشور هستند، در استان گسترش دهند.

ت. انتخابهای نامناسب طرحها و مکان یابی آنها

عدم توجه به مطالعات کارشناسی، انتخاب و اجرای طرح های نامناسب یکی دیگر از دلایل عدم امکان استفاده از ظرفیت های ایجاد شده است. به عنوان مثال طبق مصوبه هیئت وزیران در سال ۱۳۸۱ مقرر شد که به منظور بهبود وضعیت مناطق کمتر توسعه یافته و ارتقای فناوری در بخش نفت، خط لوله اتیلن غرب احداث شود. حال بعد از گذشت بیش از ده سال از زمان تصویب این طرح تعداد اندکی از مجتمع های وابسته این خط از جمله پتروشیمی پلیمر کرمانشاه و تا حدودی پتروشیمی لرستان راه اندازی شده اند. لذا اکنون زمان مناسبی برای پاسخ به این سؤال است که آیا طرح مذکور در تحقق اهداف توسع های خود خوب عمل کرده است؟

طرح عمرانی کمک به احداث خط لوله اتیلن غرب با بیش از ۱۰ هزار میلیارد ریال هزینه حدود۷۸  درصد پیشرفت فیزیکی داشته است و تاکنون دو طرح مرتبط با این خط از مجموع ۱۲ طرح به بهره برداری رسیده است. برخی مسئولان در دفاع از خط لوله اتیلن غرب در برابر ایرادات بسیاری که کارشناسان متعدد به اجرای این طرح وارد میکردند از جمله غیر اقتصادی بودن آن، به موضوع نقش توسعه ای این طرح در استان های غربی اشاره می کردند، این در حالی است که در حال حاضر تقریباً تمام محصولات واحد پلیمر کرمانشاه به خارج از کشور صادر میشود و عملاً محصولات این مجتمع در توسعه صنایع پایین دست و تحرک بخشی تولید در استان نقشی ندارد.

بیش از ۹۰ درصد محصولات تولیدی شرکت پلیمر کرمانشاه(مجموع تولید سالهای ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ و تولید سال ۱۳۹۳)  به خارج از کشور صادر شده است. این درحالی است که قرار بود محصولات تولیدی این واحد به عنوان ماده اولیه در داخل استان و استان های همجوار به مصرف برسد.

پتروشیمی کرمانشاه با هزینه ای بیش از ۴۰۰۰ میلیارد ریال  با اشتغال زایی نزدیک به ۷۰۰ نفر(حدود ۳۰۰ نفر اشتغالزایی مستقیم و بقیه به صورت پیمان کاری) درحال فعالیت است. با وجود اینکه تعداد شاغلین چند برابر استاندارد تعداد شاغلین در یک واحد ۳۰۰ هزار تنی است، اما باز هم نمی توان طرح را در تحقق اهداف جبران عقب ماندگی، افزایش اشتغال و کاهش فقر در استان نسبت به سرمایهای که در این طرح هزینه شده است، به انضمام هزینه احداث خط لوله، موفق دانست.

برخی از نقاط ضعف شاخص های کنونی تصمیم گیری در مسائل مکان یابی واحدهای پتروشیمی به شرح زیر بیان می شود:

  • چشم پوشی از بعضی شرایط مورد نیاز و بررسی ناقص نیازمندی های طرح
  • بی توجهی به هزینه حمل و نقل و عدم برآورد درست آن
  • کافی نبودن اطلاعات و یا نادرست بودن آنها در مورد بازار و برآورد هزینه ها
  • عوامل محیطی ازجمله فشارهای سیاسی و رویکردهای شخصی مدیران بدون لحاظ مبانی علمی و کارشناسی
  • بی توجهی به تغییر و تحولات آینده

بنظر می رسد این تجربه در استان کرمانشاه به وضوح در استان کهگیلویه و بویراحمد هم در حال تکرار است که می تواند خسارتهای زیادی در پی داشته باشد.
نکته: جداول و برخی آمارها، گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی است.

انتهای پیام/

* دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی برق دانشگاه صنعتی امیر کبیر


ارسال به دوستان ارسال به دوستان نسخه چاپی نسخه چاپی

نظرات کاربران

  • توصیه ی اخلاقی و حقوقی

    نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا،نشر اکاذیب و تهمت و ... منتشر نمی شود

تبلیغات
تبلیغات

گزارش تصویری

نظر سنجی

نظر شما در مورد سایت چیست؟

View Results

Loading ... Loading ...
یاسوج
١٠(°C)
وزش باد آرام
فشار ٢۴.١٩(in)
محدوده دید ۶.٠(mi)
اشعه فرابنفش 0-Low
رطوبت ٢۴.١٩(in)

تقویم شمسی

آذر ۱۳۹۶
ش ی د س چ پ ج
« آبان   دی »
 123
۴۵۶۷۸۹۱۰
۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶۱۷
۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴
۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰